Dodano:

2
Kategoria: Dieta

Zespół jelita drażliwego, w skrócie ZJD, z ang. Irritable Bowel Syndrome – IBS, jest przewlekłym czynnościowym zaburzeniem pracy jelit. Choruje na niego już ponad 23% światowej populacji, w tym znacznie częściej kobiety. 

Zespół jelita drażliwego – rozpoznanie i objawy

Diagnoza oparta jest na tzw. IV kryteriach rzymskich. Zakładają one, iż zespół jelita drażliwego rozpoznajemy u osób, u których na przestrzeni trzech miesięcy minimum raz w tygodniu występował ból brzucha z jednoczesną zmianą konsystencji stolca. Kryteria te rozróżniają także rodzaje tego schorzenia w zależności od występujących objawów. W ten sposób mamy: zespół jelita drażliwego z biegunkami, zespół jelita drażliwego z zaparciami, zespół jelita drażliwego mieszany, w którym na przemian występują biegunki i zaparcia, oraz zespół jelita drażliwego nieokreślony.

Jak zostało wspomniane, najczęstszymi objawami zespołu jelita drażliwego są bóle brzucha, biegunki i zaparcia. Ostatnio jednak coraz częściej słyszy się też o wielu innych niespecyficznych i bardzo indywidualnych objawach. Niektórzy chorzy skarżą się na silne wzdęcia, szybkie uczucie przepełnienia po posiłkach czy przelewanie.

Przyczyny zachorowania na zespół jelita drażliwego

Etiologia nie jest do końca poznana. Jedni wiążą zespół jelita drażliwego z zaburzoną mikroflorą jelitową, inni doszukują się przyczyn w traumatycznych przeżyciach. Wiele badań donosi też, że u osób cierpiących na zespół jelita drażliwego również stres może przyczyniać się do występowania objawów oraz ich zaostrzenia. U jeszcze innych pacjentów zaburzenia konsystencji stolca spowodowane są toczącym się przewlekłym stanem zapalnym w jelitach. Przyczyn zespołu jelita drażliwego doszukuje się dzisiaj na różnych płaszczyznach, najczęściej jednak na wystąpienie tego schorzenia wpływa wiele czynników na raz. Nawet złe nawyki żywieniowe oraz nietolerancje pokarmowe mogą w przyszłości rozwinąć zespół jelita drażliwego.

Wpływ żywienia na rozwój zespołu jelita drażliwego

Ostatnimi czasy naukowcy coraz częściej skupiają się na sposobie żywienia i jego wpływie na przebieg zespołu jelita drażliwego. Zauważono, że u tych osób, u których dieta była bogata w ostre przyprawy, alkohol, węglowodany, tłuszcze oraz kawę, znacznie częściej dochodziło do nasilenia nieprzyjemnych objawów.

zespół jelita drażliwego

Jeśli chodzi o gluten, tutaj nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Jedne badania dowodzą, że wpływa on niekorzystnie na przebieg zespołu jelita drażliwego, nasilając objawy i zmieniając konsystencję stolca. Inne, równie dobrze przeprowadzone badania nie donoszą o jakichkolwiek korzyściach eliminacji tego białka z diety. Potrzeba więcej badań na ten temat, by stworzyć oficjalne zalecenie o eliminacji glutenu z diety osób chorujących na zespół jelita drażliwego. Warto jednak zawsze obserwować, jakie produkty wywołują lub nasilają u danej osoby objawy, aby plan żywieniowy był jak najbardziej indywidualny. Pomocne może okazać się tu prowadzenie dzienniczka żywieniowego i regularne zapisywanie wszystkich nieprzyjemnych objawów, które wystąpiły po spożyciu konkretnych produktów.

Zespół jelita drażliwego – dieta z niską zawartością FODMAP

Ważnym aspektem w przebiegu zespołu jelita drażliwego jest dieta. Jej celem jest przede wszystkim złagodzenie objawów, które często utrudniają codzienne życie. Nie jest to jednak takie proste. Ciągle brakuje badań, które dałyby jasne wskazówki, jak powinno wyglądać postępowanie dietetyczne w tym schorzeniu. Problem polega też na tym, iż przyczyny zespołu jelita drażliwego u różnych pacjentów mają inne pochodzenie. Niemniej jednak w ostatnich latach dowiedziono, że korzystny wpływ może mieć zastosowanie diety z niewielką zawartością FODMAP.

FODMAP to skrót z angielskiego (fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols). Dieta ta charakteryzuje się niską zawartością fermentujących oligosacharydów, disacharydów, monosacharydów i alkoholi wielowodorotlenowych. Węglowodany te słabo się wchłaniają, mogą powodować wzrost ciśnienia osmotycznego, ulegać fermentacji w jelitach i tym samym powodować występowanie takich dolegliwości jak biegunki czy wzdęcia. Do tych węglowodanów zaliczamy m.in. fruktozę zawartą w owocach czy laktozę z mleka.

Węglowodany te nasilają objawy na zasadzie dwóch mechanizmów. Pierwszym jest rozciąganie ścian jelita wywołane aktywnością osmotyczną. Osmotyczna aktywność prowadzi do przemieszczania się płynów do światła jelita, co wywołuje nieprzyjemne dolegliwości brzuszne oraz biegunki. Drugim mechanizmem jest szybka i nasilona fermentacja FODMAP. W czasie fermentacji powstają gazy, które wywołują wzdęcia, dyskomfort i bóle brzucha.
Dieta z eliminacją FODMAP wprowadzana jest w dwóch etapach. W pierwszym etapie na około 6 do 8 tygodni eliminuje się wszystkie produkty, które wykazują najwyższą zawartość FODMAP, ale tylko pod warunkiem, jeśli wiemy, iż dolegliwości układu pokarmowego nie mają innych przyczyn, np. nie są spowodowane nietolerancją laktozy. W drugim etapie włącza się stopniowo produkty, które zawierają te węglowodany, ale w niewielkich ilościach. Poddajemy cały czas obserwacji reakcje organizmu. Jest to ważne, ponieważ każda osoba wykazuje indywidualną tolerancję na FODMAP. U jednej osoby dany produkt może wywołać wzdęcia, z kolei u drugiej nie wywoła żadnych objawów. Niemniej jednak początkowo nie wiadomo, które konkretnie produkty wywołują dolegliwości, dlatego wyklucza się je wszystkie, a potem stopniowo wprowadza w następnym etapie.

Produkty, które zaliczamy do tych z wysoką i niską zawartością FODMAP, zawarte są w poniższych tabelach.

Tabela 1. Produkty spożywcze o dużej zawartości FODMAP

Nadmiar fruktozy w stosunku do glukozy Laktoza FOS/GOS
Fruktooligosacharydy/ galaktooligosacharydów
Alkohole poli-oh
Owoce (jabłka, wiśnie, mango, gruszki, arbuzy, owoce w syropie, soki owocowe, suszone owoce)
Warzywa (szparagi, karczochy, groch)
Miód
Wysokofruktozowy syrop
kukurydziany
Mleko
Jogurty
Produkty mleczne (ricotta, serki kremowe, lody, sosy mleczne)
Zboża (żyto, pszenica, jęczmień)
Owoce (brzoskwinie, arbuzy)
Warzywa (karczochy, fasola, soczewica, cebula, czosnek)
Inne (inulina –suplementy diety)
SORBITOL
Owoce (jabłka, morele, gruszki, porzeczki, nektarynki, śliwki)
Soki owocowe

Źródło: Jarocka-Cyrta E., Przybyłowicz K.E., Rola FODMAP w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego, Część 2. Dieta z ograniczeniem FODMAP. Założenia, efekty kliniczne, niepożądane następstwa, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2015, 12, 89–94.

 

Tabela 2. Produkty o niskiej zawartości FODMAP

OWOCE WARZYWA
banany
czarne jagody
winogrona
grapefruity
maliny
truskawki
kiwi
cytryny
mandarynki
pomarańcze
melony
marchew
seler
kukurydza
bakłażan
sałata
dynia
pomidory
szczypiorek
ziemniaki
ogórki
cukinia

Źródło: Jarocka-Cyrta E., Przybyłowicz K.E., Rola FODMAP w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego, Część 2. Dieta z ograniczeniem FODMAP. Założenia, efekty kliniczne, niepożądane następstwa, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2015, 12, 89–94.

Dlaczego nie można stosować diety L-FODMAP na stałe? 

Jak widać w tabeli, wiele produktów, takich jak nabiał czy owce, zawiera dużą ilość słabo wchłanianych węglowodanów. Eliminacja tych produktów na dłuższy okres może spowodować duże niedobory, dlatego warto w tej sprawie skonsultować się z dietetykiem, by zastosować alternatywne źródła niektórych składników diety. Należy dodatkowo pamiętać, że dieta taka jak FODMAP wprowadzona bez konsultacji ze specjalistą może stać się dietą silnie niedoborową, dlatego nie powinna być stosowana na stałe. Niektóre badania wykazały, że dieta ta może też zmieniać mikroflorę jelitową poprzez zmniejszenie ilości bakterii probiotycznych, które produkują korzystny dla naszych jelit kwas masłowy.

Zespół jelita drażliwego – zalecenia przy uporczywych biegunkach i zaparciach

Dietę FODMAP stosuje się niezależnie od tego, czy w danej chwili występują objawy zespołu jelita drażliwego, czy ich nie ma. Natomiast pomocne mogą okazać się też niektóre działania przy zaostrzeniu objawów. I tak jeśli doskwierają biegunki, można zastosować dietę ubogobłonnikową, aby nie nasilać objawów. Wskazane są wtedy produkty zbożowe z oczyszczonych mąk, czyli jasne pieczywo, makarony, biały ryż. Ograniczyć powinno się tym samym produkty wysokobłonnikowe takie jak grube kasze, produkty pełnoziarniste. Pomocne w tym czasie mogą stać się też wysoko garbnikowe napoje takie jak mocna gorzka herbata, kakao na wodzie czy napar z suszonych borówek. Warto też przy silnych biegunkach spożywać produkty zapierające, jak kleiki z ryżu czy puree z ugotowanej marchewki.
Natomiast jeśli występuje postać z zaparciami, to stosujemy równoważnie dietę bogatobłonnikową, bogatą w płyny. Aby nie wywołać jednocześnie wzdęć, ilość błonnika powinna być stopniowo zwiększana, np. codziennie zwiększać ilość otrąb o łyżkę. Ważnym elementem postępowania dietetycznego jest również aktywność fizyczna, która może doprowadzić do nasilenia działania tłoczni brzusznej w trakcie wypróżniania. Oczywiście powinno się ograniczyć wszystkie produkty, które wykazują działanie zapierające wymienione wyżej.

Suplementy w leczeniu zespołu jelita drażliwego

Leczenie zespołu jelita drażliwego można wspomagać suplementacją olejem z mięty pieprzowej Celem stosowania tego suplementu jest działanie uspokajające oraz rozkurczowe mięśni jelit. Niektóre badania pokazują, że faktycznie u niewielkiej ilości osób stosowanie tego suplementu może przynieść korzyści. Na 100 osób u 32 doszło do ustąpienia objawów. W badaniu stosowano kapsułki z tym olejem, które były odporne na działanie kwasu żołądkowego. Dzienna dawka z kolei wahała się między 500 a 800 mg. Niektóre osoby skarżyły się na działania niepożądane w postaci refluksu żołądkowego oraz zgagi.
Z kolei inne badania sugerują, iż zażywanie probiotyków może pomóc w leczeniu zespołu jelita drażliwego. Niemniej jednak potrzeba więcej czasu, aby znaleźć odpowiedź na pytanie, jakie konkretne szczepy bakterii mogą okazać się przydatne. Zażywanie probiotyków może być bardzo obiecujące i pomocne, ponieważ są one dobrze tolerowane, zaledwie parę osób uskarżało się na przelewanie. Pamiętać jednak należy, że probiotykoterapia u osób ze słabym układem odpornościowym może doprowadzić do infekcji.

Podsumowując, warto zaznaczyć jeszcze raz, iż na chwilę obecną trudno jest sformułować dokładne zalecenia postępowania dietetycznego w zespole jelita drażliwego. Spowodowane to jest brakiem konkretnych badań, które udowodniłyby, że wprowadzenie chociażby diety FODMAP u każdego spowoduje ustąpienie nieprzyjemnych objawów. Dodatkowo całkowite wykluczenie produktów bogatych w FODMAP może spowodować niedobory pokarmowe. Warto w tej sprawie zgłosić się do specjalisty, by ustalić zbilansowany plan żywieniowy, który zapewni pokrycie zapotrzebowania na wszystkie kluczowe składniki pokarmowe. Niemniej jednak stosowanie tej diety daje korzystne efekty u większości osób, dlatego jest to najczęściej stosowana dietoterapia przy leczeniu zespołu jelita drażliwego.


Bibliografia
Żelowski A. et al., Zespół jelita drażliwego – podstawowe zasady leczenia i rozpoznawania, „Pediatria i Medycyna Rodzinna” 2013, 9(3), 250–255.
Lekha S., Irritable bowel syndrome. Pathogenesis, diagnosis, treatment, and evidence-based medicine, „World Journal of Gastroenterology” 2014, 20(22), 6759–6773.
Pawlak K. et al., Dieta L-FODMAP w leczeniu zespołu jelita drażliwego, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna” 2017, 50(2), 179–183.
Rychlik U., Marszałek A., Palaka M., Trębicka A., Zespół jelita wrażliwego i kalprotektyna, „Diagnostyka Laboratoryjna” 2015, 51(4), 327–330.
Saha L., Irritable bowel syndrome. Pathogenesis, diagnosis, treatment, and evidence-based medicine, „World Journal of Gastroenterology” 2014, 20(22), 6759–6773.
Lacy B.E., Weiser K., De Lee R., The Treatment of Irritable Bowel Syndrome, „Therapeutic Advances in Gastroenterology” 2009, 2(4), 221–238.
Irritable bowel syndrome. What helps – and what doesn’t, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0072599/ (8.01.2018).
Cashman M.D. et al., Irritable Bowel Syndrome. A Clinical Review, „Current Rheumatology Reviews” 2016, 12(1), 13–26.
Kumar Padhy S. et al., Irritable bowel syndrome. Is it “irritable brain” or “irritable bowel”?, „Journal of Neurosciences in Rural Practice” 2015, 6(4), 568–577.
Soares L.S.R., Irritable bowel syndrome. A clinical review, „World Journal of Gastroenterology” 2014, 20(34), 12144–12160.
Hayes A.P., Fraher H.M., Quigley M.M.E., Irritable Bowel Syndrome. The Role of Food in Pathogenesis and Management, „Journal of Gastroenterology and Hepatology” 2014, 10(3), 164–174.
Chey W.D., Kurlander J., Eswaran S., Irritable bowel syndrome: a clinical review, „Journal of the American Medical Association” 2015, 313(9), 949–958.
Jarocka-Cyrta E., Przybyłowicz K.E., Rola FODMAP w zaburzeniach czynnościowych przewodu pokarmowego, Część 2. Dieta z ograniczeniem FODMAP. Założenia, efekty kliniczne, niepożądane następstwa, „Standardy Medyczne/Pediatria” 2015, 12, 89–94.
Magge S., Lembo A., Low-FODMAP Diet for Treatment of Irritable Bowel Syndrome, „Journal of Gastroenterology and Hepatology” 2012, 8(11), 739–745.
Nanayakkara W. et al., Efficacy of the low FODMAP diet for treating irritable bowel syndrome. The evidence to date, „Clinical and Experimental Gastroenterology” 2016, 9, 131–142.
Hill P., Muir G.J., Gibson R.P., Controversies and Recent Developments of the Low-FODMAP Diet, „Journal of Gastroenterology and Hepatology” 2017, 13(1), 36–45.
Nanayakkara W.S. et al., Efficacy of the low FODMAP diet for treating irritable bowel syndrome: the evidence to date, „Clinical and Experimental Gastroenterology” 2016, 9(131–142), epub.
Halmos E.P. et al., A diet low in FODMAPs reduces symptoms of irritable bowel syndrome, „Gastroenterology” 2014, 146(1), 67–75.
Halmos E.P., When the low FODMAP diet does not work, „Journal of Gastroenterology and Hepatology” 2017, 1(69–72), epub.
Gibson R.P., Muir J.G., The Low FODMAP Diet for Treatment of Irritable Bowel Syndrome and Other Gastrointestinal Disorders, „Journal of Gastroenterology and Hepatology” 2013, 9(7), 450–452.
Jarosz M., Respondek W., Traczyk I., Zespół Jelita nadwrażliwego. Praktyczny Podręcznik Dietetyki, Warszawa 2009, 189–195.

KOMENTARZE

To pole jest wymagane Wciśnij ENTER, aby dodać komentarz
To pole jest wymagane

Przy moim zespole jelita drażliwego z objawami biegunkowymi sprawdza się właśnie zmiana diety przy zaostrzaniu objawów i przyjmowanie probiotyków. Jak zaczynają się biegunki, nie jem produktów pełnoziarnistych, nic smażonego. Mocno ograniczam napoje słodzone, zero alkoholu i fast foodów. Cały czas biorę probiotyki. Teraz od kilku tygodni biorę Biopron z drożdżami S.boulardii. Poleciła mi go pani w aptece i powiedziała, że drożdże zmniejszą biegunki a żywe kultury bakterii poprawią mikroflorę jelit. I faktycznie u mnie się to sprawdza!

OdpowiedzAnuluj dodanie odpowiedzi

dla mnie problemy jelitowe były czymś tragicznym. no spokojnie nie mogłam pracować w biurze, bo czasem dopadała mnie taka biegunka, że pół dnia spędziłam w toalecie - tragedia. na szczęście zaczęłam brać Debutir, który poleciła mi koleżanka z podobnymi problemami. nadal go biorę bo idealnie reguluje prace moich jelit. teraz już nie mam takich przykrych niespodzianek. wszystko jest pod kontrolą i wypróżniam się regularnie.

OdpowiedzAnuluj dodanie odpowiedzi